„Umożliwia rewitalizację języka" - mówi prof. Paweł Małecki o internetowym słowniku języka łemkowskiego i narzędziach, które dzięki niemu powstają. Zebrano je na stronie lemko.tools, a to m.in. maszynowe tłumaczenie, syntezator mowy czy jej automatyczne rozpoznawanie

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 15.05.2026

„Zaczęło się od zdalnej pracy nad kontekstualnym słownikiem w papierowej wersji" - opisywał na naszej antenie profesor Akademii Górniczo-Hutniczej, który czuwał nad techniczną stroną przedsięwzięcia. Naturalnym dla niego krokiem była cyfryzacja, dla rozwoju bazy i lepszej dostępności, a co za tym idzie - wzbogacania języka łemkowskiego. 

„I wpisanie tego słowa właśnie do słownika da nam kilka wariantów takich, może rzadszych, ale ciekawszych i takich, które warto przypominać. Więc ten słownik też troszeczkę umożliwia właśnie taką rewitalizację tego języka i właśnie przypominanie sobie tych starszych słów. No bo jak z pamięci jednak użytkownicy nawet języka mówią czy piszą w danym języku, w mniejszościowym. No to nie ukrywajmy, że ten proces asymilacji i proces myślenia, często w języku większościowym, jest niemożliwy do uniknięcia".

SŁUCHAJ: Rozmowa „Na Widniku Kaszëbë" - Cyfrowe życie mowy. Artur Jabłoński i Paweł Małecki o ratowaniu języka, 14.05.2026

Dzięki wykorzystaniu nowoczesnej technologii oraz dorobku pokoleń pisarzy, dziennikarzy i tłumaczy powstała platforma językowa do nauki i do twórczej eksploracji języka łemkowskiego.

„Takiego narzędzia potrzebują Kaszubi by rozwijać swój język i śmielej go używać" - oceniał na naszej antenie dr Artur Jabłoński z Uniwersytetu Warszawskiego, kaszubski pisarz i działacz.

„W ostatnich badaniach, które prowadziliśmy jako Uniwersytet Warszawski Artes Liberales na północnych Kaszubach. Więcej Kaszubów deklaruje, że zna Kaszubski niż przyznaje się do tego, że mówi po Kaszubsku. Właśnie z powodu tego strachu. I odblokować ich, no to to jest po prostu krok do sukcesu. A może właśnie te narzędzia, których tutaj Paweł nam opowiada, spowodują, że tej blokady nie będzie".

Rozwiązania wypracowane dla Łemków są dostępne dla innych mniejszości. Rozmowy z oboma pasjonatami posłuchacie na naszej stronie w zakładce z podcastami.

Na tym nie koniec, bo do modeli językowych i kaszubszczyzny w dobie cyfrowej wrócimy jeszcze dziś po 16:00 w rozmowie z dr Piotrem Szatkowskim z Instytutu Slawistyki PAN. 

Źródło: Radio Kaszëbë

REDAKCJA POLECA:

• Piotr Szatkowski buduje kaszubski model sztucznej inteligencji
  
• Nie przestalë gadac w swòjim jãzëkù. Pòkôzënk kùńsztë Lemków [CSB]

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 14.05.2026

Nikodem swoje wystąpienie nagrał po kaszubsku. Jak wyjaśniała na naszej antenie jego wychowawczyni tematem było życie na wsi, więc naturalne było nawiązanie do Mikołaja Reja".

„Który jako pierwszy pokazywał nam to życie na wsi, a Nikodem dodał do tego szczyptę autoironii, trochę żartu, trochę jakiejś autorefleksji, dużo komizmu. Zważywszy na to, że akurat mieliśmy niezwykłe uroki zimy wiejskiej i wiemy bardzo dobrze jak wyglądały dojazdy do szkół. I tak wyszła z tego wypowiedź niezwykle spontaniczna. Ten język żywy się okazał, nie był to język wyuczony, nie był to język martwy, cudzy".

Jak opisywał na naszej antenie Nikodem Bladowski, język kaszubski przyswoił sobie od dziadków i uczył się go w szkole. Natomiast w swobodnym wyrażaniu się przed kamerą pomogły doświadczenia z konkursów, jak choćby Méster Bëlnégò Czëtaniô. Jest tegorocznym maturzystą, co też wybrzmiało w jego „gadce”.

„Je przëjemno i czas lecy, ale zédzier maturalny tikô... tik tak... Muszę przyznać, że właśnie gdzieś to obycie ze sceną, obycie z mikrofonem, obycie  po prostu z mową przed jakąś większą audiencją, no nie jest dla mnie aż tak przerażające jak w przypadku osób, które nie robiły tego od zawsze".

SŁUCHAJ: SŁUCHAJ: Rozmowa „Na Widniku Kaszëbë" - „Żywy język i prawdziwa refleksja", N. Bladowski i B. Płotka, 13.05.2026

Jak oceniał Nikodem, młodzież do nauki języka kaszubskiego mogłyby zachęcić mobilne aplikacje pozwalające na codzienne, drobne ćwiczenia. Całej rozmowy możecie posłuchać na naszej stronie w zakładce z podcastami.

Autor: S. Bartosik, opracowanie: Weronika Koszałka / zdj. Radio Kaszëbë

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 08.05.2026

Po rozmowie w cztery oczy premier przyznał, że znalazł w Ojcu Świętym „kapitalnego rozmówcę", a wspólne poglądy mają m.in w kwestii pokoju na Ukrainie. Jaka była reakcja na prezent? Sprawdził Piotr Szyca.

Premier Donald Tusk powiedział papieżowi, że to prezent w języku kaszubskim, czyli starym słowiańskim języku, na który przetłumaczono Biblię. W zamian za Pięcioksiąg Mojżeszowy w języku kaszubskim, Donald Tusk otrzymał album o malarstwie z czego się ucieszył, bo opowiadał o nim na briefingu prasowym, już po spotkaniu z głową kościoła.

„Zbiory tutejsze... Ojciec Święty skądś się dowiedział, że sztuka, szczególnie malarstwo to też jedna z moich pasji. Dostałem taki tekst, pokażę go później i tam jedno słowo, które Ojciec Święty odniósł i do siebie i do mnie. Pewnie nie zasłużyłem na taką definicję, ale będę z dumą pokazywał ten tekst". 

Teraz miejmy nadzieję, że Leon XIV przy zgłębianiu Pięcioksiągu po kaszubsku zechce poduczyć się naszego języka.

Donald Tusk zaprosił papieża na pielgrzymkę do Polski. Ocenił, że może ona dojść do skutku w 2028 roku. 

Autor: Piotr Szyca, opracowanie: Weronika Koszałka /zdj. X/Donald Tusk

„Gdiniô je na Kaszëbach" - podkreśla Natalia Kłopotek-Główczewska mówiąc o inicjatywie wprowadzenia podwójnych, polsko-kaszubskich tablic z nazwą miasta. Konsultacje społeczne w tej sprawie rozpoczną się 20 maja i potrwają do 10 czerwca

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 04.05.2026

Jak zaznaczyła na naszej antenie radna miasta - „obchody setnej rocznicy nadania praw miejskich to dobry moment na podkreślenie, że Kaszubi są ważną częścią wielokulturowej społeczności Gdyni". 

„Wiele lëdzy gôdô pò kaszëbskù, ale tiż czëjë so Kaszëboma. Nie je lë gôdac pò kaszëbskù, żebë bëc Kaszëbą... To są lëdze, jaczich familie mieszkają tiłe òd lat. To są lëdze, jaczi przëjôchelë tiłe z rozmajitëch strón Kaszëb. Lëdze, jaczi czëją so Kaszëbama i chcą bëc Kaszëbama. I nie chcą, żebë jima terô rzeklë: „A wa jesta w Gdinië, to wa nié mòżeta bëc Kaszëbama". Nie je prawie, nié ò to jidze. Gdiniô je na Kaszëbach, w Gdinië mieszkają Kaszëbi i Kaszëbë to je wiôldźi dzél Gdinië".

SŁUCHAJ: Gość Klaprë ë Pludrë - "Gdynia i dwujęzyczne tablice"- N. Kłopotek-Główczewska, 04.05.2026

Dwujęzyczne tablice mają witać przyjezdnych, ale też inspirować mieszkańców i przedsiębiorców do częstszego używania języka kaszubskiego w przestrzeni publicznej. 

„To je takô ciekawinka dlô létników, że Gdinia pò kaszëbskù to Gdiniô i są te naji kaszëbsczi znaczi. W ti pòzwie, co tiż mòże bëc ciekawi, no i to tiż mòże pòkôzac, zachãcëc jinszëch do tégò, żebë pòdsztrëchniwac kaszëbizna w Gdinië, chòc lë gôdômë ò restauracjach czë jinszëch pòdejmiznach dlô letników, żebë prawie to wëzwëskac, to debelt jâzëkòwą pòzowô. To nie je tak, że ta pòzwa sã pòkaziwò i to wszëtkò".

Opinię w sprawie wprowadzenia kaszubskiej nazwy mieszkańcy Gdyni będą mogli wyrazić poprzez formularz dostępny na Gdyńskiej Platformie Dialogu albo osobiście w Laboratorium Innowacji Społecznych. Jak zaznaczyła radna miasta - wymiana tablic w całości będzie sfinansowana z budżetu państwa. 

 Fot. Radio Kaszëbë

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 30.04.2026

„Język musi budzić pasję, samo przetrwanie to za mało" - postulowali delegacji z Walii i Rumunii na warsztatach w irlandzkim Galway. Przedmiotem spotkania pod szyldem Plurilingmedia była przyszłość europejskich tożsamości mniejszościowych. Badacze z całej Europy omawiali nowe strategie dla mediów wielojęzycznych w dobie cyfryzacji. „To inspiracja i miłość motywują młodzież do wyboru mediów w ojczystym języku" - oceniał Aled Jones, walijski innowator medialny.

„I think it’s a love of that language, it’s to feel inspired by that language and to want to create content in that language.”
(„Myślę, że to miłość do tego języka, to odczuwanie przez niego inspiracji i chęć tworzenia treści w tym języku.”)

Delegaci podkreślali, że siła mniejszości leży w ich różnorodności i wzajemnej nauce: Jako jeden ze sposobów na adaptację języka do współczesnych realiów wskazywano działalność Radia Kaszëbë. Mówi jeden z organizatorów Paul Finn z Uniwersytetu w Limerick.

"With some of the work that you’re doing in Radio Kaszëbë, it’s fantastic to see, and it’s that ambition and that real energy - I think they are the cornerstones of how we drive language revitalization."
(„Wspaniale jest widzieć pracę, którą wykonujecie w Radiu Kaszëbë. Myślę, że to właśnie ta ambicja i autentyczna energia stanowią podstawę naszego działania na rzecz ożywienia języka.”)

Sama wymiana doświadczeń to nie wszystko. Pomysły zebrane podczas burzy mózgów zostaną teraz zebrane przez badaczy w oficjalnym dokumencie ze wskazówkami jak zachować i rozwijać język mniejszościowy w mediach.

Autor: Angelika Kummer, opracowanie: Maciej Józefowicz, zdj. Plurilingmedia

 SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 2.03.2026

„Dlatego my świętujemy już wiele, wiele lat i to święto wpisało się w kalendarz naszych kaszubskich świąt, ale też takich wydarzeń, kiedy mamy tę dumę z bycia Kaszubami, z naszej historii, kiedy możemy przeżywać tę historię. Kiedy to święto odbywa się w rozmaitych miejscach, kiedy ludzie 19 marca wywieszają kaszubskie flagi, kiedy wysyłają sobie dawniej SMS, a dzisiaj gdzieś w mediach społecznościowych wypisujemy, że cieszymy się z bycia Kaszubami. Uśmiechnij się, jesteś Kaszubą, jak to jest fajnie".

SŁUCHAJ ROZMOWY: Gość Dzień Dobry Kaszuby- A. Cupa: Kaszubszczyzna to nasza duma i codzienna praca 02.03.2026 

Nauczycielka i propagatorka języka kaszubskiego zachęcała na naszej antenie do nauki "rodnej mowy" także dorosłych. Podkreślała też jak ważne jest, by po kaszubsku mówić wszędzie i zawsze, nie tylko od święta. 

„Żebyśmy my Kaszubi, jak my jesteśmy w grupie, na stacji paliw, na jakimś wydarzeniu, na trasie, w pociągu, żebyśmy zaczęli po kaszubsku rozmawiać. Nie tylko od święta. To jest spore wyzwanie, ale to jest do zrobienia. I wtedy świat myślę że będzie piękniejszy, bo kaszubski język jest naprawdę piękny, taki melodyjny i człowiek czuje się taki radosny i fajnie się czuje, kiedy może po kaszubsku mówić"

Dzień Jedności Kaszubów przypada 19. marca, w rocznicę pierwszej pisemnej wzmianki o Kaszubach w dokumencie z XIII wieku. Społeczność szkolna z Łubiany oprócz własnych obchodów wybiera się m.in. na bicie akordeonowego rekordu do Władysławowa.

Autor: S.Bartosik / zdj. A.Cupa 

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 23.02.2026

Od 2005 roku język kaszubski ma status „języka regionalnego'' nadany przez Sejm RP. Według UNESCO język kaszubski należy do języków poważnie zagrożonych, dlatego codziennie musimy robić wszystko, by do wymarcia nie dopuścić.

„Najważniejsze, by było go jak najwięcej w przestrzeni publicznej i codziennych kontaktach"- mówi kaszubski działacz, Mateùsz Titës Meyer.

„Jak nôwicy czëtac pò kaszëbskù, gadac pò kaszëbskù. Jak nôwicy próbòwac pisac òsoblëwie w taczich codniowëch kòmùnikatorach, w jaczich bezpòstrzédnëch rozmòwach, tam na jaczichs social mediach, SMS-a, napisac pò kaszëbskù. Wëzëskac ten kaszëbsczi jãzëk w ògłoszeniach, w reklamie, w marketingù. Jak nôwikszy cësk mùszą miec naji samòrządowie cobë téż ten kaszëbsczi jãzek w taczim pùblicznim remië bëło widzec z przerozmajitëch rozegracjach, żebë bëł na sztrasach".

W Narodowym Spisie Powszechnym z 2011 roku, 108 000 osób deklarowało używanie języka kaszubskiego w kontaktach domowych. 10 lat później liczba ta spadła do 88 000.  

Autor: P. Szyca / zdj. Radio Kaszëbë

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 17.02.2026

To pozycja, która pomoże najmłodszym w nauce języka kaszubskiego. „Ten wëdôwk, jaczé szkólny dostóną, a to są cwiczënczi, w chtërnych dzecë mògą sobie pisac, kreslëc, malowac, to to jich òsoblëwie mdze ceszëło, bò to je dlô młodszëch dzecë." - gôda Danuta Pioch

Na rynku wydawniczym pojawiła się książka „Z kaszëbsczim w swiat. Zesziwk cwiczënków” autorstwa Danuty Pioch. „Skierowana jest do uczniów klas I–III szkoły podstawowej. Publikacja została dostosowana do możliwości poznawczych dzieci młodszych, w tym uczniów, którzy nie opanowali jeszcze w pełni umiejętności czytania i pisania" – mówi autorka.

„Ten wëdôwk, jaczé szkólny dostóną, a to są cwiczënczi, w chtërnych dzecë mògą sobie pisac, kreslëc, malowac, to to jich òsoblëwie mdze ceszëło, bò to je dlô młodszëch dzecë. A młodszë dzecë, prôwda je takô, jesz nie piszą, nie czëtają, dlôtegò jich aktiwnotë mùszô bëc pò rzãdkù tak przekierowónô na cos jinszégò: na malowanié, na sztrëchowanié, na taczi rzeczë. I prôwie taczi mdze ten cwiczënk, jaczi do nich trafi.”

„Danuta Pioch jest autorką wielu podręczników, od zawsze działającą na rzecz kaszubskiej edukacji"– mówiła podczas promocji w Mojuszu prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Bożena Ugowska. Jej wkład jest nieoceniony.

„Danusia, mòżna rzec, je jedną z mésterków, chtërna nie leno ùczëła, ale téż widzëła, co szkólnym je nót. Czegò jima trzeba i tim, co òna sama doswiadczëła na swòjich ùczbach, dzelała sã, pisała òd razu. Jeszcze nié mielë tegò ùstawù... òna ju tworzëła materiałë dlô szkólnëch, żebë òni mielë nôrzãdza, żebë szkòła bëła przëjaznô, żebë ùczba bëła efektiwnô, a szkólni żebë mielë nôrzãdza.”

Podczas spotkania promocyjnego przedstawiciele szkół, w których nauczany jest język kaszubski otrzymali okazowe egzemplarze tej książki.  

Autor: P. Szyca / zdj. UG Sierakowice 

SŁUCHA INFORMACJI: KLËKA, 29.01.2026

 „Tegoroczny laureat ma dorobek, obok którego nie można przejść obojętnie" – mówi prezes „Pomorańców” Iwo Miśkowiak – bo to doktor nauk humanistycznych, dziennikarz, historyk, pisarz, samorządowiec, założyciel Radia Kaszëbë i polsko-kaszubskiej szkoły podstawowej „Naja Szkòła” w Wejherowie, który prezesuje też stowarzyszeniu Perspektiva Kaszëbskô i przez sześć lat kierował Zrzeszeniem Kaszubsko-Pomorskim.

„Mamy przed sobą człowieka, który – choć może rzadziej o tym myślimy – łączy w sobie wiele ról: edukację, radio i literaturę. To postać być może momentami kontrowersyjna, ale niezwykle zasłużona, współpracująca z najważniejszymi wydawnictwami i stojąca za inicjatywami, które nie tylko trzymają poziom, ale wręcz wyznaczają nowe standardy. Jako autor i działacz w organizacjach kaszubskich, sięgnął po najwyższe laury. Artur Jabłoński swoimi wynikami i pracą w pełni zasłużył na tę nagrodę – i nikt nie ma wątpliwości, że to właściwy człowiek na właściwym miejscu."

Medal przyznawany jest od blisko 60 lat. „Znaleźć się wśród Stolemów wyróżnionych przez młodych działaczy to wielki zaszczyt" – mówi Artur Jabłoński.

„To je dlô mie wiôlgô éra. Nic tak nié ceszi jak wëapartnienié przez mlodëch aktywistów. Kò czlowiek czasã so mëszli że pòkòlenia pò nim gôdają jaczims jinim jãzëkã, ë mają czãsto swòje sprawë. Ale to nigdë nié je prôwda, blós je nót mieć ùszë szeroko domkłô. Je to ale redosc, czile chòc na sztót twój glos daje se czëc w kaszëbsczim rëmie. Jô jem rôd dëbelt téż dlôte, że móm dostóni Medal Stolema òd tegò prawie Zarządë Klubù Pomoraniô! Dôwno ju Klub nie miôł na szpëci taczich bëlnëch mlodëch dzejôrzów."

„Pomorańcy” ogłosili swój wybór, a teraz czekamy na wyznaczenie daty uroczystego wręczenia wyróżnienia.

Autorzy: S. Bartosik, P. Szyca / zdj. Klub Studencki Pomorania

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 22.01.2026

Nowa prezes ZKP i wyzwania organizacji

"Mamy statut, który określa nasze cele i ja się do takiej organizacji zapisałam, nie chcę tutaj niczego burzyć, ale na bazie tego wszystkiego i z tej spuścizny poprzednich pokoleń, poprzednich działaczy zrzeszeniowych chcę nadal budować właśnie wizję zrzeszenia jako organizacji nowoczesnej, odpowiadającej na potrzeby, na wyzwania i też takiej, która będzie zachęcała do tego, żeby każdy umiał znaleźć tutaj swoje miejsce. Przecież nie każdy musi należeć do organizacji, może nam po prostu sprzyjać, obserwować nas, czasami podpowiedzieć nawet słowa krytyczne, ja też bardzo chętnie przyjmuję." 

OGLĄDAJ: Gość Dzień Dobry Kaszuby - "Zachęcam do współdziałania" - apeluje Bożena Ugowska, nowa prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, 22.01.2026

Współdziałanie i rola języka kaszubskiego

Prezeska ZKP liczy na dialog z samorządami, bo jak mówi – mają bezpośredni wpływ na liczbę uczących się języka kaszubskiego w szkołach. Na naszej antenie zwróciła też uwagę rodzicom na potencjał jaki jest w kaszubszczyźnie dla ich dzieci.

„Apeluję do słuchaczy, żeby jednak pomyśleć o tym, że nie jest to jedynie wysiłek dla młodego człowieka, ale również inwestycja w jego rozwój, w jego tożsamość, w jego możliwości potem, nawet kreacji świata. Przecież widzimy, ile ludzi dzisiaj dzięki Kaszubszczyźnie może w jakiś sposób prosperować, pracować, zarabiać nawet".

SŁUCHAJ ROZMOWY: Gość Dzień Dobry Kaszuby - "Zachęcam do współdziałania" - apeluje Bożena Ugowska, nowa prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, 22.01.2026

Nowa prezes ZKP upatruje w mediach społecznościowych szansy na lepszą promocję działań organizacji, co może zachęcić też młodzież do zasilania jej szeregów. 

Autorzy: S. Bartosik, K. Sudoł / zdj. Radio Kaszëbë

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 19.01.2026

Tą wystawą Łemkowie pokazują, że ich kultura przetrwała mimo powojennych wysiedleń na zachodnie i północne ziemie Polski oraz że rozwijała się także w USA i Kanadzie. W Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie zaprezentowano prace blisko sześćdziesięciu łemkowskich / rusińskich artystów. Relację z uroczystości w jednej z najważniejszych instytucji muzealnych w Polsce przygotował Artur Jabłoński

Òtemkniãcé negò pòkôzënkù przërëchtowónégò przez dr. Michôla Szimkò ë cali wiôldżé karno pòmôgającëch lëdzi,scignãno do Warszawë Lemków z Pòlsczi ë zeza greńcë.

„Ta wystawa mówi jasno: nasza sztuka nie jest wyłącznie folklorem, nie jest ciekawostką etnograficzną, nie jest przypisem. Nasza sztuka jest autonomiczna, wielowymiarowa, zdolna do dialogu z nowoczesnością, do zadawania pytań o pamięć, traumę, wykorzenienie i trwanie."

OGLĄDAJ: Wystawa-opowieść o kulturze i historii Łemków - relacja wideo

Nie przestalë gadac w swòjim jãzëkù

Lemkòwie w Pòlsce, jakò jednota, doswiôdczoni są wëwiezenim z domôcëch Beskidów na zôpadné zemie przeznóné Pòlôchóm pò drëdżi swiatowi wòjnie. Procém témù, nigdë nie przestalë gadac w swòjim jãzëkù a rozkòscérzac swòji kulturë.

Na procem nocë

To nie je pierszi pòkôzënk kùńsztë Lemków / Rusënów, le pierszi tak òglowi, na jaczim zebróné są prôce z Pòlsczi, Ukrainë, Słowacje, Czech, Madziarsczi, Rumùnje, Chorwacje ë z diaspòrë w Sztécach Americzi – z kùńszta Andi Worhola mët – chterën je mòże nôbarżi znónim na swiece Lemka. Dzãkã ùpiartoscë Lemków – témù piarcémù do célu na procem nocë, jaczi je téż dobrze znóné Kaszëbóm – ë dzãka jinstitucjonalnémù wspiarci, glos Lemków / Rusënów daje sã czëc jesz wërazni we wszëdnim rëmie.

Wystawę zatytułowano: „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich”. Będzie dostępna w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie do końca czerwca tego roku.

Autorzy: S. Bartosik, A. Jabłoński / fot. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie

POSŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA 8.12.2025

Podczas prelekcji wybrzmiał też wątek kaszubski, który dotyczył wykorzystania sztucznej inteligencji – co sprawdził Piotr Szyca.

Gospodarzem konferencji był Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk pod przewodnictwem liderki grupy roboczej Nicole Dołowy. Ta grupa zajmuje się żywotnością językową. Była to okazja nie tylko do wymiany doświadczeń, ale też pomysłów na zwiększenie obecności języków mniejszościowych w mass mediach.

„I wydaje mi się, że dwie idee tutaj bardzo dobrze współgrają. Są zarówno wydarzenia takie poświęcone badaniom. Prezentujemy swoje wyniki badań, ale mamy też takie koła dyskusyjne właśnie praktyków, którzy używają języków mniejszościowych w swoim życiu codziennym i w swojej pracy medialnej."

ZOBACZ: Czy sztuczna inteligencja pomoże językowi kaszubskiemu? [wideo]

Jednym z takich prelegentów był Piotr Szatkowski. Mówił on o perspektywach i koncepcjach wdrożenia kaszubskiego w AI.

„Më ju tak përznã eksperimentowalë z tą sztëczną jinteligencją żebë téż përznã zacziła gadac pò kaszëbskù. Wszëtkò jidze ò to czile mómë materiôłów. Bò sztëcznô jinteligencjô nié diskriminëje blós jidze ò to żebë bëło full materiôłów ë tedë òna zacznie gadac pò kaszëbskù."

Do tego jednak daleka droga, by tak się stało jeszcze wiele kaszubskich treści musiałoby trafić do sieci, ale nie jest to temat niemożliwy do zrealizowania.

Autor: P. Szyca, A. Kummer / zdj. Artur Jabłoński

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 20.10.2025

„Języka kaszubskiego można nauczyć się na Uniwersytecie Warszawskim" – przypominano w Wejherowie na ogólnopolskiej konferencji „Kaszuby-Pomorze-Słowiańszczyzna". Program na warszawskiej uczelni obejmuje zarówno praktyczną naukę od podstaw, jak i wykłady dotyczące historii języka, literatury i kontekstów kulturowych. To doskonała promocja kaszubszczyzny, podobnie jak kaszubskojęzyczny portal internetowy – wskazywano na spotkaniu, które zgromadziło językoznawców i historyków. Na miejscu był Piotr Szyca

„To realne działanie na rzecz rozwoju naszego języka" - mówi dr Artur Jabłoński. Chętnych do nauki języka kaszubskiego na Uniwersytecie Warszawskim nie brakuje. Zajęcia prowadzą nauczyciele związani z Wydziałem Artes Liberales - Maciej Bańdur i doktor Artur Jabłoński.

Artur Jabłoński, Artes Liberales UW

„To doch ò to jidzë żebë Kaszëbizna wëprowadzac z tëch nurtów najich kaszëbsczich do nôùczi pòlsczi i eùropejsczi. Òd lat më to robimë i në tak sã stało, że Kaszëbizna je na Ùniwersytecë Warszawsczim òd parã lat, dzãka profesor Justynie Olko. Mómë lektorat Kaszëbsczi, mô Macej Bańdur i më prowadzëmë ten lektorat. Mómë téż nòdzejã, że w przińdnym rokù akademicczim bãdą zajãcé z wiadë ò mniészoscach nôrodnych i etnicznëch w Pòlsce."

Język kaszubski potrzebuje wielu działania na rzecz rozwoju. Dobrym przykładem jest choćby portal Mòje Stronë, prowadzony tylko w języku kaszubskim, mówi doktor Dariusz Majkowski.

Dariusz Majkowski, Mòje Stronë

„Jë to tak pò prôwdzë brzôd wespółrobòtë i téż taczich karno gazétników. Téż karno dôwnëch gazétników Radia Kaszëbë, przede wszëtczim założëło tén portal, żebë të swòje doswiôdczenia wëzwëskac i wespółrobic z rozmajitëma jinstitucjama jak Mùzeùm Wejrowsczi, Biblioteka Bëtowskô i czëlë jinnëch i zdôwô më sã że taczi portal jë baro brëkòwnym. Chcã do niego zachãcëc, pòkazac ùczãstnikã konferencji że wôrt tam zazerac."

Co jeszcze można zrobić dla rozwoju kaszubskiego języka? Poznaj wnioski badaczy:

• prof. Justyna Olko - Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową, Wydział Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego
• dr Tymoteusz Król - Muzeum Kultury Wilamowickiej / Muzeum fu Wymysiöejer Kultür i Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk 
• dr Dariusz Majkowski - portal Mòje Stronë
• dr Artur Jabłoński - Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową, Wydział Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego, Dwujęzyczna Prywatna Szkoła Podstwowa "Naja Szkòła" w Wejherowie 

SŁUCHAJ: Na Widnikù Kaszëbë, 20.10.2025 - Gdy milczenie staje się murem. Badacze o języku kaszusbkim

Konferencja „Kaszuby-Pomorze-Słowiańszczyzna: Historia, kultura, języki" odbywała się w dniach 17-18 października 2025 r. w Książnicy im. prof. Gerarda Labudy, będącej częścią Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubko-Pomorskiej w Wejherowie.

Autorzy: S. Bartosik, P. Szyca, M. Józefowicz / zdj. Radio Kaszëbë

SŁUCHAJ INFORMACJI: KLËKA, 17.10.2025

Przez dwa dni zaplanowano łącznie 24 wykłady związane są z historią, kulturą i językiem Kaszub i słowiańszczyzny. Profesor Justyna Olko przedstawiła wyniki badań prowadzonych przez Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową, Wydział Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego.Te są alarmujące.

„Te pokazują skalę zaniku przekazu języka. Co więcej pokazują bardzo smutny fakt, że nawet te osoby ze starszego pokolenia, które znają język kaszubski, bardzo rzadko go używają. Zwłaszcza bardzo rzadko go używają z młodszymi pokoleniami, także we własnej rodzinie. Bardzo rzadko używają go również na zewnątrz.”

Piotr Szyca: „A badaliście przyczyny takiego stanu rzeczy?"

Prof. Justyna Olko, Artes Liberales UW

„Tak, to jest również jeden z aspektów naszego projektu, chociaż sama ankieta rejestruje fakty. Pytamy o bardzo różne aspekty funkcjonowania tych osób, na przykład o sytuację finansową, o podejście do tzw. puryzmu językowego, czyli obaw o to, że czy mówię poprawnie czy niepoprawnie, bo osoby, które obawiają się, używają tego kryterium, rzadziej ośmielają się mówić. Dużym wyzwaniem jest interpretacja. Ludzie bardzo często nie chcą o tym mówić i nawet jeśli zapytamy, a dlaczego nie mówi pan z wnukami, czy pani z wnukami, to często nie uzyskamy prostej odpowiedzi, bo to jest bardzo bolesne dla rozmówców.”

Konferencja w Książnicy im prof. Gerarda Labudy w Wejherowie jest otwarta dla wszystkich chętnych. Potrwa do jutra - od 9.10 do 15.00.

Autorzy: Sylwia Bartosik, opracowanie: Angelika Kummer / zdj. Radio Kaszëbë